Hit (850) Y-4659

Mehmed Nazif Bey

Künyesi : Lakabı :
Tabakası : E-Posta :
D.Yeri : Rusçuk/Bulgaristan D.Tarihi : 1846
Görevi : Hattat Uzm.Alanı : Hat Sanatı
Görev Aldığı Kurumlar : Mezuniyet :
Bildiği Diller : Mezhebi : İtikad : , Amel : , Ahlak :
Ekleyen : /2014-09-29 Güncelleyen : /0000-00-00

Mehmed Nazif Bey

(1846-1913)
Osmanlı hattatı.
Nazif Bey yahut Hacı Nazif Bey olarak tanınır.
Şimdi Ruse ismiyle Bulgaristan sınırları içinde kalan Rusçuk'ta doğdu (1262/1846). Babası Mustafa Efendi Kırım Türkleri'ndendir. Küçük yaşta ailesiyle birlikte Dobruca'ya, oradan İstanbul'a gitti. İstanbul'da kardeşi Akif'le beraber Enderûn-ı Hümâyun'a alındı. Ailesi Bursa'ya yerleşti. Babasının ölüm tarihi belli değilse de annesi Şerife Emetullah Hanım'ın 1886'da vefat ettiği, Bursa Emîr Sultan Camii hazîresinde hâlâ mevcut bulunan ve Nazif Bey tarafından yazılmış olan 1303 tarihli celî sülüs kabir kitabesinden anlaşılmaktadır.
Mehmed Nazif Bey, Enderûn-ı Hümâ-yun'daki tahsiline devam ederken sarayın Hırka-i Saadet Dairesi imamlarından hattat Hafız Abdülahad Vahdeti Efendi'-den sülüs ve nesih yazılarını meşkederek on altı yaşında icazet aldı (Rado koleksiyonu). Tahminen 1866'da Mehmed Şefik Bey'den de ancak bir meşk alabildi. İmzalı olan ilk yazılarına 1278'den (1861-62) itibaren rastlanmaktaysa da bunlar onun gelecekteki mertebesini göstermekten henüz uzaktır. 1867'de Harbiye Mektebi hattatlığına tayin edilen Abdülahad Vahdetî Efendi, daha sonraki yıllarda Mehmed Nazif'in de Enderun'dan ayrılıp Erkân-ı Harbiyye-i Umûmiyye Matbaası'nda vazife almasına yardımcı oldu. Matbaada yıllarca haritaların litografya (taş baskısı) tekniğiyle çoğaltılması için eczalı kâğıt üzerine eczalı mürekkeple yazdığı yer adlarıyla dikkati çekti. Zira geniş coğrafî sahaları yazı satınyla kaplayabilmek için harflerin alışılandan uzun bir şekilde keşîdeli olarak yazılmasını ancak onun gibi üstün bir kabiliyet başarabilmiş, mümeyyizliğe kadar yükseldiği bu müessesede vefatına kadar vazifesini devam ettirmiştir. Gençlik yıllarında bazı mekteplerde hüsn-i hat muallimliğinde bulunan Nazif Bey kıyafetinden dolayı "Çantalı Hattat" ve "Çizmelİ Hattat" la-kaplarıyla anılmıştır.
Nazif Bey, 1880'li yılların ilk yarısında hattat Hasan Rızâ Efendi'nin tavassutuyla Sami Efendi İle tanışarak kendisinden ta'lik, divanî, celî divanî yazmasını ve tuğra çekmesini Öğrendi. Sami Efendi, Nazif Bey gibi müstesna bir kabiliyeti tanıdıktan sonra kendisine birikimini şevkle aktarmaya başladı. 1892'de dostu Çarşam-balı Arif Bey'in ölümüyle sarsılan Sami Efendi onun yerine Nazif Bey'i koyarak, "Allah Arifi aldı, yerine Nazif'i verdi" sözleriyle teselli aradı. Nazif Bey de hem hocası hem arkadaşı olan Sami Efendi'nin kendisine tesirini, "Ben ona mülâki olduktan sonra esrâr-ı hatta vukuf peyda ettim" diyerek anlatmış, 1907'de Sami Efendimden ta'lik icazetnamesi alan gençlerin yanı sıra beş asırlık icazet geleneğini bozmamak maksadıyla altmış yaşından sonra Sami Efendi'den ta'lik icazeti almıştır.
Üstatlığı her türlü yazıda görünmekle beraber Nazif Bey en fazla celî yazıya ve taklide ehemmiyet vermiştir. Bir başka başarısı da celî hattını kamış kalem yerine, isterse tek kurşun kalemle çizerek ya-zabilmesindedir. Ömrünün sonuna kadar sanatında tekâmülünü ortaya koyan Hacı Nazif Bey'in Sami Efendi üslûbuna tâbi olmadan yazdığı bazı celî sülüslerinin harf bünyelerinde aşırı dolgunluk görülür. Kendisi, sülüs hattı ile onun celî şekli arasında sadece irilik farkı bulunduğu kana-atindeydi. Bu sebeple celî yazılarına küçültücü dürbünle bakarak veya onların ufak ebatta fotoğraflarını çektirerek hat küçük boya indiğinde cılızlaşan harfleri tashihle kalınlaştırma yoluna gitmiştir.
Nazif Bey'in celî yazılarındaki hareke ve hurûf-ı mühmele işaretleri de bundan dolayı bazan tıkızlasın Ayrıca levhaların tarihlerini gösteren rakamların yazılmasında Sami Efendi kadar titiz davranmamıştır.
Mehmed Nazif Bey, İsmail Zühdü ve Şevki efendiler gibi sevdiği bazı hattatların sülüsnesih kıtalarını, Yesârîzâde'nin yirmi dört kıtalık "Hilye-i Hâkânî" murak-kaasını fevkalâde taklit ettikten başka Mustafa Râkım'ın Fâtih Camii hazîre kapıları üstündeki celî sülüs yazılarını sülüs kalemiyle takliden yazıp altlarına nesih hattıyla ilâve ettiği satırlarla çok latif kıtalar vücuda getirmiştir. Topkapı Sarayı'nda muhafaza edilen hırka-i saadetin örtülerine işlenmiş celî sülüs yazılar da ona aittir. Nazif Bey'in hat sanatında takip ettiği yol celî sülüste Mustafa Rakım, celî ta'likte Yesârîzâde Mustafa İzzet efendilerin üslûbudur. Onun son derece güçlü kalemiyle âharsız, "bakkal kâğıdı" olarak anılan kaba kâğıtlara veya âdi mukavvaya kendini sınamak için yazdığı celî çalışmalarını görüp de hayran kalmamak elde değildir.
Müzelerde ve hususi koleksiyonlarda is mürekkebiyle yazılmış sülüs -nesih ve ta'lik kıtalarına, zerendûd olarak hazırlanmış celî sülüs ve celî ta'lik levhalarına rastlanan Nazif Bey'in kitabe şeklindeki eserleri şunlardır: Yıldız-Orhaniye Kışlası kapısındaki celî ta'lik kitabe Harbiye Askerî Müze dahilindeki Taamhâne kitabesi; Yıldız'daki Silâhhâne kitabesi Yıldız'daki saat kulesinin dört tarafında celî ta'lik kitabe Selimiye Istabl-ı Âmire-si üstündeki celî ta'lik kitabe Yakacık yolundaki bir çeşmede celî sülüsle "su âyeti. Nazif Bey'den zamanımıza ulaşan muhtelif mezar kitabeleri içinde en mükemmeli, Fâtih Camii hazîresinde Sami Efendi'nin kızı Saadet Hanım için yazdığı ve hocasına hürmetinden dolayı imzasız olarak bıraktığı 1320 (1902) tarihli celî sülüs kitabedir.
Kanaatlerinde ısrarcı bir kişiliğe sahip bulunan Hacı Nazif Bey'in Taksim Gümüşsuyu'ndaki ahşap evi yakın zamanlara kadar durmaktaydı. Kalbinden mustarip olan Nazif Bey bir kriz neticesinde 29 Re-biülevvel 1331'de (8Mart 1913) vefat etti. Yahya Efendi Dergâhı hazîresindeki kabrinin kitabesi olmadığı gibi yeri de şimdi belli değildir. Deve derisinden Karagöz tasviri yapmakta da mahir olan Mehmed Nazif Bey gençliğinde pehlivanlığa merak sarıp güreşe çıkmıştır. Yazı yazarken elindeki metaneti muhafaza için zaman zaman baltayla odun kırdığı da bilinir.
Mehmed Nazif Bey'i onunla aynı yıllarda yaşayan Kadırgalı Mustafa Nazif Efendi ile karıştırmamalıdır. Bu zat hıfza çalışanlar arasında yaygın, ancak hat bakımından orta seviyede bulunan âyet-berkenar (sayfa tutar) matbu mushafıyla tanınır.