Hit (4330) K-433

Tezkiretül Kehhalin fil Ayn ve Emradiha

Yazar Adı : Ali b. İsa el Kehhal İlim Dalı : Tıb
Kitap Dili : Arabça Kitap Tipi :
Konusu : Sitedeki Kayıt Türleri :
Ekleyen : Aybike Şeker/2008-07-16 Güncelleyen : Fıkıh Dersleri/2008-07-20

Tezkiretü'l-Kehhâlîn fi'l-Ayn ve Emrâdihâ

Tezkire veya Tez­kiretü'l-kehhâlîn olarak bilinen bu ki­tap, göz ve göz hastalıkları konusunda yazılmış ve günümüze kadar gelebilmiş Arapça eserlerin en genişi ve en eskisidir.

Ali b. îsâ kitabının önsözünde eseri­ni yazarken başta Galen ve Huneyn b. İshak olmak üzere Hipokrat, Dioskorides, Oribasius ve Paulus'un eserleriy­le kendi tecrübelerinden ve hocalarının bilgilerinden istifade ettiğini belirtmek­tedir.

Tezkiretü'l-kehhâlîn üç bölüm­den meydana gelmektedir.

Birinci bö­lüm gözün anatomi ve fizyolojisini;

ikin­ci bölüm göz kapakları, göz yaşı bezleri, kornea ve uveanın hastalık ve tedavile­riyle katarakt ameliyatını,

üçüncü bö­lüm ise "gözün iç hastalıkları" başlığı al­tında miyopi, hipermetropi, gece-gün­düz körlüğü ve şaşılık gibi görme bo­zuklukları ile lensler, görme sinirleri ve retina gibi gözün çeşitli kısımlarına ait hastalıkları ihtiva eder.

132 çeşit göz hastalığı tarifinin yer aldığı kitap, genel sağlığın korunması için yapılan bazı tav­siyeleri ve alfabetik şekilde tasnif edil­miş 141 basit ilâcın göze etkilerini açık­layan bir kısımla sona ermektedir.

Ese­rin orijinal yönlerinden biri de o güne kadar bilinen lokal anestetiklerin yanı sıra, ağrılı ameliyatlarda ilk defa mandragora (adamotu) ve opium (afyon) bu­harı gibi genel anestezi yapan madde­lerin yardımıyla göz ameliyatlarının na­sıl yapılacağını tarif etmiş olmasıdır.

Tezkiretü'l-kehhâlîn yazıldığı XI. yüz­yılın başlarından itibaren büyük ilgi gör­müş ve tamamının veya bazı bölümle­rinin çeşitli şerhleri yapılmıştır.

Meselâ Dânyâl b. Şa'ye'nin Tezkire'nin bazı me­selelerine verilmiş cevapları ihtiva eden bir eseri vardır (Nuruosmaniye Ktp., nr. 2/3576, vr. 29b-86a).

Ayrıca eser Ortaçağ'da İbrânîce'ye ve iki defa da kötü bir tercüme ile Latince'ye çevrilmiş (Tractus de oculis Jesu b. Hali, Venedik 1497, 1499, 1500),

XX. yüzyılın başında da yeniden yapılan İbrânîce tercümesiyle birlikte Epistola Ihesu iilii Haly de cognitione infirmitatum oculorum şive memoriale oculariorum quod compilavit Ali b. Issa adıyla yayımlanmıştır (Paris 1903).

Bunun dışında kitabın çeşitli bölümle­ri günümüz dillerine de çevrilmiştir (bk. Sarton, I, 731-732).

Eserin orijinalinin dünyanın belli başlı kütüphanelerinde çeşit­li yazma nüshaları bulunmaktadır .

(bk Sezgin, III, 339; Türkiye'deki nüshaları için ayrıca bk. Ramazan Şeşen v.dğr., s. 302-304).

...